Kolegium Gospodarki i Administracji Publicznej UEK

Tadeusz BARTOS

dr hab. Tadeusz Bartoś, prof. UEK

dr hab. Tadeusz Bartoś, prof. UEK
Urodziłem się 31 lipca 1967 roku w Krotoszynie w południowej Wielkopolsce. Nauce w szkole podstawowej nr 1 im. Powstańców Wielkopolskich towarzyszyła równolegle nauka w Państwowej Szkole Muzycznej I Stopnia. Od ósmego roku życia uczyłem się gry na akordeonie, następnie na flecie, perkusji (krótko), by wreszcie skończyć na saksofonie altowym. Ten instrument stał się głównym przedmiotem mojej nauki w Liceum Muzycznym im. Mieczysława Karłowicza w Poznaniu. Cztery lata ćwiczeń zakończyłem maturą oraz koncertem dyplomowym z przedmiotu głównego, czyli właśnie saksofonu (1982-86).
Od 1986 roku do 2007 roku byłem członkiem katolickiego zakonu dominikanów. Tam skończyłem studia teologiczne na Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie pisząc pracę magisterską „O racjonalizacji teologii w Kole Krakowskim 1936-1939”. Rzecz dotyczyła prób logików inspirowanych pracami szkoły lwowsko-warszawskiej (Bocheński, Salamucha, Drewnowski) zastosowania logiki matematycznej w teologii katolickiej. Naturalność takiego przedsięwzięcia wynikała choćby z faktu, że scholastyczną teologię katolicką konstruowano od średniowiecza przy użyciu arystotelesowskiego organonu. Zainteresowania zastosowaniami logiki mogły rozwijać się w mojej pracy naukowej dzięki śledzeniu badań Innocentego Bocheńskiego, członka koła krakowskiego, autora – po drugiej wojnie światowej – jednego z ważniejszych podręczników historii logiki, ujmującego w jednolitej analizie starożytne teksty greckie, hinduskie, średniowieczne, i nowożytne.
W 1994 roku rozpocząłem studia doktoranckie w Instytucie Filozofii UW, gdzie pod kierunkiem prof. Mieczysława Boczara napisałem pracę „Teoria miłości Tomasza z Akwinu. Komentarz do de Divinis nominibus Pseudo-Dionizego Areopagity”. Praca nad tym tematem pozwoliła mi zgłębić meandry średniowiecznej metody komentarza. Pochylenie się nad komentarzem do dzieła wielkiego chrześcijańskiego neoplatonika pozwoliło mi także ujrzeć wyraźniej wpływ tego nurtu filozoficznego na Tomasza z Akwinu, potocznie klasyfikowanego jako arystotelika. Nie tylko więc arystotelizm, ale głębokie oddziaływanie neoplatonizmu, a więc tzw. teologii apofatycznej/negatywnej stanowi o treści dzieła Akwinaty, nie jest on li tylko średniowiecznym racjonalistą, lecz także autorem widzącym granice ludzkiego poznania, co być może najlepiej wyraża jedna z jego formuł z pierwszej części Sumy teologicznej, że mianowicie najwyższą wiedzą o Bogu nie jest to kim on jest, ale to kim on nie jest.
W tym czasie przebywałem kilka razy na zagranicznych stypendiach. Były to wizyty w Paryżu, w Leoninie, centrum edycji krytycznej tekstów Tomasza z Akwinu. Jako członek SIEPM uczestniczyłem w międzynarodowych kongresach filozofii średniowiecznej w Porto, w Rzymie, w Paryżu. Jestem także członkiem PTF-u w Warszawie.
Po otrzymaniu tytułu doktora nauk humanistycznych wykładałem antropologię filozoficzną w Studium Filozoficznym Dominikanów w Warszawie. W tym czasie pracowałem nad tłumaczeniem „Komentarza Tomasza z Akwinu do Ewangelii Jana”, który ukazał się 2002 roku. W 2008 roku rozpocząłem pracę jako wykładowca filozofii, etyki, oraz logiki w Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku, która od 2019 jest filią Akademii Finansów i Biznesu w Warszawie.
Na podstawie książki „Metafizyczny pejzaż. Świat według Tomasza z Akwinu” otrzymałem w 2007 stopień doktora habilitowanego w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN w Warszawie. Książka ta otrzymała nominację do nagrody „Śląski Wawrzyn Literacki” za rok 2006.
Podsumowaniem moich badań nad myślą Tomasza z Akwinu, widzianą z perspektywy współczesnej filozofii była książka „Koniec prawdy absolutnej. Tomasz z Akwinu w epoce późnej nowoczesności” (2010). Była ona planowana jako praca umożliwiająca zdobycie tzw. profesury belwederskiej, niestety zmienione wtedy przepisy uniemożliwiły mi tę procedurę (wymóg 2-3 doktorantów).
Wiele uwagi poświęciłem w tych latach diagnostyce pozycji religii we współczesnym świecie, ze szczególnym uwzględnieniem polskiego katolicyzmu. Powstały w związku z tym książki: „Pięć słów Kościoła” (współautor) (2005). „Ścieżki wolności. O teologii, sekularyzacji, demokracji w Kościele, celibacie i…,” (wspólnie z K. Bielawskim) (2007), „Wolność, równość, katolicyzm” (2007), „Jan Paweł II. Analiza krytyczna” (2008), „Nowe światło. Kościół a teologia dwudziestego wieku”, oprac. T. Bartoś (2008), „W poszukiwaniu mistrzów życia. Rozmowy o duchowości” (wspólnie z W. Eichelbergerem, W. Szczawińskim) (2009).
Kilka lat później opublikowałem jeszcze książkę-rzekę, rozmowę z Agatą Bielik-Robson „Kłopot z chrześcijaństwem. Wieczne gnicie, apokaliptyczny ogień, praca” (2013), w której poruszamy tematy związane z kulturowym wpływem na współczesność różnych konfesji chrześcijańskich oraz judaizmu. Wreszcie, w 2021 roku opublikowałem książkę-powieść „Mnich” opartą na motywach autobiograficznych.
**
Teren moich zainteresować filozoficznych jest dosyć rozległy. Wynika to z tematyki, która mnie pociąga – a jest nią ewolucja mentalności ludzkiej na przestrzeni wieków. Jak postrzegali świat (doświadczali własnego istnienia) ludzie sprzed epoki agrarnej, co zmieniło się w związku z osadnictwem, jak opowieści mityczne rządziły ludzką wyobraźnią, i jak od czasów najstarszych greckich filozofów następowały modyfikacje tych wyobrażeń? Czy coś fundamentalnego nie zostało zapomniane w toku rozwoju naszej cywilizacji? Jaką zmianę w światoobraz człowieka zachodu wniosło chrześcijaństwo, jego polityczne zwycięstwo, zakaz (wytępienie) kultów klasycznych.
Zrozumienie, próby rozumienia, wariantowe, alternatywne – to moja metoda pracy. Zwykle zwie się ją hermeneutyką. To refleksje dotyczące obecnych w tle i niereflektowanych schematów myślowych, które rządzą naszym postrzeganiem świata. Jesteśmy „programowani”, dociekanie rozmaitych schematów tego zaprogramowania (językowego, biologicznego, społecznego itd.) stoi w centrum moich zainteresowań badawczych.
Stąd też filozoficzne dociekania ewolucja kultury i religii. W tej pracy stoją i świecą blaskiem przyciągającym uwagę najwięksi. Geniusz Platona, ciągle w rozmowie ze współczesnymi filozofami, Nietzschego, który nie przestaje być czytany i wielowątkowo odbierany w XX wieku. Nie zakończyła się bynajmniej lektura pism Heideggera. Do odkrycia być może (tak przynajmniej sugerował Foucault) jest w XXI wieku myśl Gilles’a Deleuze’a. Autorzy ciągle żywi, warci ponownego odczytywania.
Teren moich zainteresowań badawczych można by więc hasłowo nazwać: metafizyka i ewolucja pojęć metafizycznych z uwzględnieniem średniowiecza (zwykle nieobecnego w pracach współczesnej filozofii francuskiej czy niemieckiej), oraz szeroko rozumiana filozofia kultury, filozofia religii – spotykające się z antropologią kulturową i religioznawstwem.
Centralną przesłanką mojej filozoficznej aktywności, jak już wspominałem, jest imperatyw dostrzegania schematów (założeń) myślowych – i próba szukania alternatywnych spojrzeń, odmiennych dróg myślenia. „Myślenie przeciw sobie” – idea pierwszy raz sformułowana przez Charlesa Pegues’a – jest moim filozoficznym credo.
Niektóre wątki tych badań udało mi się spisać i opublikować w postaci dwóch książek „Klątwa Parmenidesa” (2020), oraz „Upadek, niemożliwy. Eseje filozoficzne” (2021). Kolejne ewentualne publikacje będą kontynuacją tych zainteresowań.
Skip to content